Đưa kỹ năng chế tác đàn Chapi của người Raglai vào phục vụ khách du lịch ở Khánh Hòa

Phát triển du lịch cộng đồng của đồng bào miền núi

Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh Khánh Hòa vừa tổ chức đoàn khảo sát các điểm du lịch cộng đồng của bà con dân tộc Raglai ở xã Bác Ái Tây huyện Bác Ái tỉnh Ninh Thuận cũ). Việc khảo sát là để nâng cao dịch vụ, phục vụ khách du lịch hiệu quả hơn, chu đáo hơn...

Tại xã Bác Ái Tây, đoàn đã đến Làng du lịch cộng đồng Chapi (thôn Gia É) và Làng du lịch Phước Bình (thôn Hành Rạc 2) nắm bắt tình hình, quy mô hoạt động, công tác xúc tiến, quảng bá, giới thiệu sản phẩm và dịch vụ.

Đoàn cũng tiếp cận các chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng theo các nghị quyết của HĐND tỉnh Khánh Hòa. Tại buổi khảo sát, lãnh đạo xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa cho biết, các mô hình du lịch cộng đồng trên địa bàn xã bước đầu đạt hiệu quả tích cực, người dân ủng hộ.

Tuy nhiên, vẫn đang gặp nhiều khó khăn do hạ tầng giao thông, cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu của du khách. Bên cạnh đó, các cơ sở homestay còn đơn sơ, thiếu phòng đôi, thiếu nhà tắm, hạn chế thời gian lưu trú của khách…

Theo UBND xã Bác Ái Tây, đa số đồng bào Raglai từng quen với nếp sống canh tác nương rẫy, nên việc chuyển sang hoạt động du lịch, cụ thể là phục vụ ăn uống, bán sản phẩm, tiếp thị, bà con chưa quen…

Từ đó, lãnh đạo xã Bác Ái Tây đề nghị đoàn khảo sát tham mưu UBND tỉnh Khánh Hòa sớm đầu tư nâng cấp, mở rộng tuyến tỉnh lộ 707 đoạn qua xã Phước Bình. Việc này nhằm rút ngắn thời gian di chuyển để phù hợp với nhu cầu của du khách đi lại và lưu trú lâu hơn.

Địa phương cũng đề nghị cấp tỉnh ưu tiên lắp đặt hệ thống kết nối internet/wifi vùng sâu, camera an ninh, nhà vệ sinh công cộng tại các điểm dừng chân. Tăng cường xúc tiến để giới thiệu tour cộng đồng Raglai và khuyến khích làm các sản phẩm thủ công của bà con dân tộc.

Cụ thể là mở điểm chế tác các loại nhạc cụ như đàn Chapi, khèn bầu… thu hút khách du lịch tham quan.

Một ngôi nhà sàn của bà con Raglai ở xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hoà( huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận cũ). Ảnh Bùi Phụ

Đàn Chapi là di sản, là linh hồn của người Raglai

Đàn Chapi là nguồn cảm hứng cho nhạc sỹ Trần Tiến sáng tác bài “Giấc mơ Chapi” nổi tiếng mấy chục năm qua.

Hiện nay, nghệ nhân làm đàn Chapi ở vùng này rất hiếm, trong đó có Nghệ nhân Chamaléa Âu. PV Dân Việt có dịp đến thăm Nghệ nhân Chamaléa Âu và xem kỹ thuật đánh đàn điêu luyện của ông và xem ông chế tác đàn Chapi.

Nhìn cách ông chơi đàn Chapi, chúng tôi thật thán phục vì không ngờ những ngón tay chai sạn, sần sùi của Nghệ nhân Chamaléa Âu lại uyển chuyển, lướt nhẹ nhàng, khoan thai trên từng quãng của dây đàn.

Âm thanh từ đàn Chapi phát ra lúc trầm, lúc bổng, lúc du dương, như tiếng tự tình của đôi lứa yêu nhau, như tiếng các loài chim gọi bầy giữa núi rừng Ma Nới… Tiếng hát của Nghệ nhân Chamaléa Âu, có lúc cao trào, trong thanh như tiếng con chim đang hót líu lo trên núi rừng Ma Nới. Có những đoạn trầm sâu xuống tận nỗi buồn như một dòng suối sau nhà ông bị khô nước…

Nghệ nhân Chamaléa Âu tâm sự, người Raglai luôn tin đàn Chapi như một biểu tượng thiêng liêng. Tiếng đàn tạo nên những khúc ca trầm bổng như tiếng nói, như lời cầu nguyện của bản làng với thần linh, như lời tự sự, tình cảm của mình gửi vào núi rừng...

Hơn một giờ chứng kiến ông chế tác đàn Chapi, chúng tôi phần nào cảm nhận được sự cực nhọc, chăm chú miệt mài của ông với cây đàn. Theo Nghệ nhân Âu, bí quyết làm đàn Chapi ở chỗ là dùng cây mác thật nhọn, sắc khoét vào cây tre và lấy vỏ tre bật lên thành 8 dây, mỗi dây cách nhau khoảng 2cm. Đặt chốt tre nhỏ ở hai đầu dây nâng cao hơn thân đàn rồi vót mảnh tre rộng bằng đầu ngón tay cái, khoét rãnh nối từng cặp dây lại với nhau.

“Ở hai đầu thân đàn dùng dây mấu bện chặt để giữ căng dây đàn rồi dùng dùi lửa khoét thủng hai mắt tre tạo âm vang cho thân đàn. Sau khi đàn nên hình nên dáng, nghệ nhân phải cân chỉnh cho tiếng đàn có hồn. Khi đánh lên, âm thanh của đàn lúc trầm, lúc bỗng khiến cho người nghe nhớ mãi không quên…" - nghệ nhân Chamaléa Âu nói.

Nghệ nhân Chamaléa Âu (SN 1955, dân tộc Raglai) ở xã Ma Nới, huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận(nay là xã Anh Dũng, tỉnh Khánh Hòa) đang chế tác đàn Chapi. Ảnh: Bùi Phụ

Nghệ nhân Chamaléa Âu nhấn mạnh, đàn Chapi là di sản, là linh hồn của người Raglai là tất cả 8 dây trên đàn Chapi có thể xem là đại diện cho một gia đình. Trong đó, hai dây trầm nhất là dây mẹ, rồi đến hai dây cha, dây con lớn và dây con út.

Người chơi đàn như ông phải gảy theo thứ tự, dây mẹ gảy đầu tiên, đến dây cha, rồi mới đến dây con, như thứ tự trong gia đình của đồng bào Raglai theo mẫu hệ… Nghệ nhân Chamaléa Âu cho biết, ngày xưa người Raglai chưa biết chữ viết nên không thể ghi lại, hay thể hiện các giai điệu âm nhạc truyền thống trên giấy được! Chỉ có cha truyền cho con bằng miệng, rồi từ người này sang người khác...

Do không có ghi chép, nên việc học và chơi đàn Chapi với giới trẻ sau này ngày càng khó hơn. Những điệu ca truyền thống và tiếng đàn Chapi tuy đơn giản, nhẹ nhàng nhưng là một nét văn hoá lâu đời, là cuộc sống của ông cha ngày xưa để lại nên ông phải quyết tâm giữ gìn và lưu truyền thế cho thế hệ mai sau…

Nghệ nhân Chamaléa Âu (SN 1955, dân tộc Raglai) ở xã Ma Nới, huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận(nay là xã Anh Dũng, tỉnh Khánh Hòa) và du khách bên cây đàn Chapi. Ảnh: Bùi Phụ

“Tôi và nhạc sỹ ôm nhau mừng lắm! Tôi cảm ơn nhạc sỹ Trần Tiến rất nhiều, nhờ bài "Giấc mơ Chapi"nên tiếng đàn của tôi, giá trị văn hóa của người Raglai được nhiều người biết…", Nghệ nhân Chamaléa Âu bộc bạch .

Phát triển kinh tế cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Khánh Hòa

Theo UBND tỉnh Khánh Hòa, thời gian qua, các cơ quan chức năng của tỉnh đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ, triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, đầu tư thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số (ĐBDTTS) và miền núi.

Đến nay, diện mạo nông thôn miền núi có nhiều khởi sắc, đời sống vật chất và tinh thần của ĐBDTTS không ngừng được nâng lên. Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBDTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Khánh Hòa đã đạt được nhiều kết quả nổi bật.

Khu vực Bắc Khánh Hòa đã hoàn thành vượt mức 29/30 mục tiêu và thu nhập bình quân người DTTS tăng lên 2,14 lần so với năm 2020, giảm tỷ lệ hộ nghèo 7,2%/năm và đảm bảo 100% xã có đường ô tô đến trung tâm xã được rải nhựa hoặc bê tông.

Khu vực Nam Khánh Hòa(tỉnh Ninh Thuận cũ) hoàn thành 19/22 mục tiêu, tỷ lệ hộ nghèo giảm 4,09%/năm, 99% ĐBDTTS sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh…

Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Khánh Hoà, dù đã được Nhà nước quan tâm đầu tư rất lớn, nhưng nhìn chung cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội vùng ĐBDTTS và miền núi ở một số địa phương còn thiếu, chưa thực sự tạo động lực cho phát triển.

Bà con Raglai ở xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hoà( huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận cũ) làm nấm nâng cao thu nhập. Ảnh Bùi Phụ

Vì vậy, việc huy động các nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững vùng ĐBDTTS và miền núi tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2026 - 2030 là yêu cầu cấp thiết.

Cụ thể là nâng cao trình độ học vấn và đẩy mạnh hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ thông qua quy hoạch ngành nghề, cây trồng, vật nuôi theo thế mạnh từng địa phương.

Song song đó là ban hành chính sách hỗ trợ và ưu đãi đặc thù, thu hút doanh nghiệp, hộ kinh doanh tham gia đầu tư, tạo sinh kế cho người dân, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.

Tăng cường hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã tiên phong trong việc xây dựng chuỗi giá trị sản xuất liên kết ứng dụng khoa học, công nghệ; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý và điều hành, phát triển toàn diện, bền vững cho các vùng ĐBDTTS và miền núi trên địa bàn toàn tỉnh Khánh Hòa.

Nguồn: baokhanhhoa.vn