Chanh dây trong nhà màng: Lời giải cho nông nghiệp công nghệ cao vùng "đất khát"

Cú "ngược dòng" từ dưa lưới sang chanh dây

Xã Bắc Ái (tỉnh Khánh Hòa) nổi tiếng với những triền đất rực lửa và gió rát. Ít ai ngờ rằng, ngay tại vùng đất khó này, những giàn chanh dây tím, chanh dây vàng lại có thể kết trái sum suê, đều tăm tắp trong những dãy nhà màng hiện đại. Đây là kết quả của quá trình chuyển đổi đầy táo bạo dựa trên những tính toán khoa học của HTX Nông nghiệp công nghệ cao Nam miền Trung (HTX Nam miền Trung).

Mô hình trồng chanh dây tím trong nhà màng cho quả xum xuê. Ảnh: KS

Anh Nguyễn Trọng Hạnh, Giám đốc HTX nhớ lại, những ngày đầu năm 2019, anh quyết định rời bỏ công ty giống của Đài Loan về xã Bác Ái lập nghiệp. Ban đầu, dưa lưới là quân bài chiến lược giúp HTX khẳng định vị thế tại thị trường siêu thị. Tuy nhiên sau nhiều năm canh tác, anh nhận thấy thị trường dưa lưới đã dần bão hòa, áp lực sâu bệnh ngày càng lớn và chi phí nhân công tăng cao khiến biên độ lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể.

"Nông nghiệp công nghệ cao không thể đứng yên một chỗ. Khi dưa lưới gặp khó, chúng tôi phải tìm một cây trồng có sức bật kinh tế tốt hơn, thích ứng được với hạ tầng nhà màng sẵn có", anh Hạnh bộc bạch về bước ngoặt thay đổi vào tháng 6 năm ngoái.

Trên diện tích 1ha thử nghiệm, HTX đã dành 1.000m2 để trồng chanh dây tím và 9.000m2 còn lại tập trung cho giống chanh dây vàng (chanh khâm mật). Đây được coi là bước đi lạ bởi từ trước đến nay chanh dây vốn là đặc sản của các vùng có khí hậu mát mẻ như Gia Lai, Đắk Lắk hay Lâm Đồng. Tại Khánh Hòa, việc đưa chanh dây vào nhà màng không chỉ là để tránh nắng mà còn giúp kiểm soát hoàn toàn các biến số của thiên nhiên, biến yếu tố bất lợi thành lợi thế cạnh tranh.

Mô hình trồng chanh dây trong nhà màng nhìn từ trên cao. Ảnh: Phương Chi

Kết quả bước đầu tại vườn chanh dây tím khiến những người tham quan ngỡ ngàng. Trái chanh dây to, bóng mịn, đồng đều từ 7 - 10 quả/kg, đạt chuẩn loại 1 cho xuất khẩu. Với mật độ trồng từ 400 - 450 cây/sào (1.000m2), vườn chanh đã bắt đầu cho thu hoạch lứa đầu đạt 1,2 tấn.

Theo dự tính của cán bộ kỹ thuật, năng suất tổng lứa có thể vượt ngưỡng 3 tấn/sào - con số không hề thua kém, thậm chí còn nhỉnh hơn các "thủ phủ" chanh dây truyền thống nhờ tỷ lệ trái loại 1 cao vượt trội, giảm thiểu hàng dạt, hàng loại.

Bí quyết công nghệ

Để có được những giàn chanh dây trĩu quả giữa vùng đất khắc nghiệt, đội ngũ kỹ thuật trang trại Sun Farm của HTX Nam Miền Trung đã giải quyết nhiều bài toán hóc búa về sinh lý cây trồng.

Anh Nguyễn Tất Tiến, nhân viên kỹ thuật trực tiếp tại trang trại cho biết, trở ngại lớn nhất là điều kiện thời tiết tại miền Trung. Vào mùa mưa, thời gian chiếu sáng trong ngày thấp khiến cây chanh dây vàng vốn là giống ưa sáng không thể phân hóa mầm hoa.

"Chúng tôi từng nhờ tư vấn kỹ thuật từ Gia Lai, Đắk Lắk hỗ trợ nhưng không hiệu quả vì khí hậu mỗi nơi mỗi khác", ông Tiến chia sẻ. Tuy nhiên, bằng sự kiên trì, HTX đã tự tìm ra giải pháp "đánh lừa" sinh lý cây trồng bằng ánh sáng nhân tạo. Hệ thống đèn led 5W được lắp đặt dọc các hàng chanh để chiếu sáng bổ sung vào ban đêm và những ngày trời âm u. Kết quả thật bất ngờ, chỉ sau 18 - 20 ngày kích sáng, cây bắt đầu phân hóa mầm hoa và đậu quả đồng loạt. Đây chính là “chìa khóa vàng" giúp HTX duy trì sản xuất quanh năm, đảm bảo nguồn cung ổn định cho thị trường ngay cả trong những tháng điều kiện thời tiết bất lợi nhất.

Về kỹ thuật canh tác, HTX Nam miền Trung đã thiết lập quy trình quản trị sản xuất nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn GlobalGAP. Trong đó, hệ thống tưới nhỏ giọt thông minh đóng vai trò mạch máu của trang trại. Nước và dinh dưỡng được định lượng chính xác bằng máy, pha sẵn trong bồn và chuyển trực tiếp đến từng gốc cây thông qua hệ thống vận hành tự động. Cách làm này giúp cây hấp thụ dinh dưỡng tối ưu, tránh lãng phí phân bón và nước tưới.

Song song với việc cấp nước, kỹ thuật tối ưu hóa tầng canh tác cũng được chú trọng bằng cách vun đất cao thành luống. Cách làm này không chỉ kích thích bộ rễ phát triển sâu, khỏe mạnh mà còn giải quyết triệt để bài toán ngập úng hay nấm rễ - những tác nhân thường gây hại nặng tại các vùng đất có tầng canh tác mỏng.

Anh Hạnh cho biết sắp tới sẽ đẩy mạnh sản xuất chanh dây vàng. Ảnh: KS

Đáng chú ý, hệ thống nhà màng tại đây được ví như một "lớp giáp" kiên cố, thiết lập hàng rào sinh học ngăn chặn sự xâm nhập của ruồi đục quả và rệp hút. Môi trường kiểm soát này giúp cây tránh được bệnh "ba trầu" (thối thân, lá, quả do nấm) thường xuất hiện sau những đợt mưa kéo dài.

Nhờ kiểm soát tốt dịch hại từ khâu tiền kỳ, HTX đã cắt giảm tối đa lượng thuốc bảo vệ thực vật, cho sản phẩm sạch, mẫu mã đẹp, không vết đục, đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe nhất để tiến tới xuất khẩu chính ngạch.

Khát vọng lan tỏa

Không chỉ làm giàu cho đơn vị mình, HTX Nam miền Trung đang trở thành điểm tham quan, học tập cho nhiều nông dân trên địa bàn tỉnh. Anh Nguyễn Trọng Hạnh kể câu chuyện một cặp vợ chồng vốn đang làm trong ngành vật liệu xây dựng gặp khó khăn, đã lặn lội vào tận Bác Ái để xin học nghề.

Sau khi tìm hiểu nhiều nơi ở Lâm Đồng, họ nhận thấy mô hình nhà màng tại Khánh Hòa có sự ổn định và kiểm soát rủi ro tốt hơn nên đã quyết định đầu tư chuyển đổi sang nông nghiệp.

Bài toán kinh tế được anh Hạnh phân tích rất chi tiết rằng so với trồng dưa lưới cần rất nhiều nhân công chăm sóc (khoảng 2 người/sào), cây chanh dây dễ tính hơn, một nhân công có thể quản lý tốt tới 2 sào. Chi phí cây giống chanh dây hiện nay chỉ khoảng 20.000 đồng/cây, tổng đầu tư cho một sào khoảng 10 triệu đồng nhưng lại cho chu kỳ thu hoạch bền bỉ từ 1,5 - 2 năm với khoảng 4 - 6 lứa quả. Với mức giá chanh vàng tươi đang ổn định ở mức 50.000 - 60.000 đồng/kg, nông dân chỉ cần bán được giá 25.000 đồng/kg là đã có lãi.

Nhờ trồng trong nhà màng, quả chanh dây quả đều đẹp, không bị sâu bệnh hại. Ảnh: KS

Đặc biệt, HTX Nam miền Trung đang định hướng phát triển mạnh giống chanh dây vàng vì loại quả này có tệp khách hàng ăn tươi nội địa rất rộng lớn, vốn đã được anh Hạnh gầy dựng từ những năm bán dưa lưới. Trong khi chanh tím chủ yếu phục vụ chế biến hoặc xuất khẩu với giá cả đôi khi bấp bênh do ảnh hưởng của tình hình xăng dầu và vận tải quốc tế thì chanh vàng lại đang là "ngôi sao mới" với nhu cầu thị trường cực cao.

Tầm nhìn của HTX không chỉ dừng lại ở diện tích 1ha hiện tại. Anh Hạnh cho biết đang chuẩn bị trồng thêm 1ha trong nhà lưới và sẵn sàng liên kết với các hộ dân đang trồng dưa lưới kém hiệu quả để chuyển sang chanh dây. Với chi phí đầu tư nhà lưới rẻ hơn nhà màng tới 90% (chỉ khoảng 250 - 300 triệu đồng/ha), nông dân hoàn toàn có khả năng thu hồi vốn ngay từ vụ đầu tiên.

Sự thuận lợi về hạ tầng giao thông gần sân bay quốc tế Cam Ranh và các tuyến đường cao tốc mới khánh thành là một đòn bẩy quan trọng. Điều này giúp rút ngắn thời gian vận chuyển chanh tươi đến các đô thị lớn như TP.HCM hay xuất khẩu đi các nước bằng đường hàng không, đảm bảo trái chanh khi đến tay người tiêu dùng vẫn giữ được độ tươi ngon nhất.

Từ những giàn chanh dây trĩu quả ở Bác Ái, một tương lai mới cho nông nghiệp công nghệ cao vùng duyên hải Nam Trung Bộ đang dần hiện rõ, nơi khoa học kỹ thuật và khát vọng của nông dân hòa quyện để biến vùng đất khó thành "mỏ vàng" nông sản sạch.